Medialogica over het Dolfinarium: dolfijnenwelzijn, beeldvorming en context

Op 19 mei 2026 was het Dolfinarium onderwerp van de HUMAN uitzending Medialogica op NPO 2. De aflevering laat zien hoe media, campagnes, politiek en deskundigen het publieke beeld over het Dolfinarium en dolfijnen onder menselijke zorg hebben beïnvloed.

Voor het Dolfinarium is dit aanleiding om de belangrijkste feiten en vragen op een rij te zetten. Wat betekent goede zorg voor de dieren die vandaag in Harderwijk leven? Welke rol spelen beelden en fragmenten in het publieke debat? En hoe ontwikkelt het Dolfinarium zich verder als park voor dieren, educatie, verwondering en een compleet gezinsbezoek?

De originele uitzending is terug te zien op NPO Start.

Wat Medialogica zichtbaar maakt

Medialogica onderzoekt hoe het beeld rond het Dolfinarium de afgelopen jaren is ontstaan. De uitzending besteedt aandacht aan eerdere media aandacht, de rol van campagnes, toezicht, deskundigheid en de vraag wat een realistische toekomst is voor dolfijnen onder menselijke zorg.

Voor het Dolfinarium is een belangrijk punt uit de uitzending dat dierenwelzijn niet goed beoordeeld kan worden op basis van één beeld, één fragment of één slogan. Zorg voor dieren vraagt om kennis van gedrag, gezondheid, sociale samenstelling, training, dagelijkse verzorging, toezicht en beschikbare alternatieven.

Dierenwelzijn vraagt om meer dan natuurlijk of onnatuurlijk

Geen enkele dierentuin kan de natuur volledig evenaren. Ook het Dolfinarium niet. Juist daarom vraagt dierenwelzijn onder menselijke zorg om een bredere beoordeling dan alleen de vraag of gedrag ook in de natuur voorkomt.

In de Medialogica uitzending legt dierenwelzijnsonderzoeker Isabella Clegg uit dat de tegenstelling tussen natuurlijk en onnatuurlijk gedrag te simpel is. Dolfijnen onder menselijke zorg leven niet in het wild. Wanneer dieren alleen nog een beperkt aantal zogenoemd natuurlijke gedragingen mogen laten zien, kan dat volgens haar juist ten koste gaan van variatie, uitdaging en welzijn.

Het Dolfinarium kiest daarom voor moderne presentaties waarin educatie, verzorging, training, gedragsuitleg en verrijking samenkomen. Dat is waardevol voor bezoekers, omdat zij meer leren over dolfijnen, hun gedrag en de zorg voor zeezoogdieren. Het is ook waardevol voor de dieren, omdat training en variatie onderdeel zijn van een actieve en uitdagende dagindeling.

Een ontmoeting met dolfijnen kan een blijvende indruk maken. Mits goed begeleid en voorzien van de juiste uitleg, kan die verwondering bijdragen aan meer interesse in zeezoogdieren, natuur en bescherming van de oceanen.

Terug naar zee is voor deze dieren geen eenvoudige oplossing

Een veelgestelde vraag is of dolfijnen uit een park kunnen worden vrijgelaten. Voor dieren die zijn geboren of langdurig leven onder menselijke zorg is dat in de regel geen reële optie. Zij hebben een ander leven opgebouwd dan wilde soortgenoten en missen doorgaans de vaardigheden en sociale structuren die nodig zijn om zelfstandig in open zee te overleven.

Ook Annemarie van den Berg, voormalig directeur van SOS Dolfijn, benoemt in de uitzending dat terugkeer naar het wild voor deze dieren niet zomaar mogelijk is. Zij wijst er bovendien op dat sluiting of faillissement van parken zonder passende oplossing juist risico’s kan opleveren voor de dieren.

Zeebaaien en sanctuaries vragen om zorgvuldigheid

Zeebaaien en sanctuaries worden regelmatig genoemd als alternatief voor dolfijnen onder menselijke zorg. Het Dolfinarium vindt dat zulke ideeën zorgvuldig onderzocht mogen worden. Tegelijk is het belangrijk om ze niet te presenteren als eenvoudige of direct beschikbare oplossing.

Een groter verblijf betekent niet automatisch beter dierenwelzijn. Dierenwelzijn hangt af van veel meer factoren, zoals gezondheid, sociale samenstelling, dagelijkse verzorging, veterinaire zorg, training, verrijking, waterkwaliteit, veiligheid, financiering en langetermijnbeheer.

Ook in de uitzending van Medialogica wordt op die complexiteit gewezen. Annemarie van den Berg benoemt dat een afgezet stuk baai veel praktische en veterinaire vragen oproept, en dat ook de financiering invloed kan hebben op hoe zo’n plek uiteindelijk functioneert.

Die bredere voorzichtigheid wordt ook ondersteund door externe bronnen. In het artikel The Cetacean Sanctuary: A Sea of Unknowns wordt gewaarschuwd dat sanctuaries kritisch moeten worden beoordeeld op basis van daadwerkelijk welzijn, en niet alleen op basis van de positieve betekenis die het woord sanctuary oproept.

Ook ACCOBAMS uitte begin 2026 zorgen over twee Europese initiatieven, omdat volgens de beschikbare documentatie nog onvoldoende was aangetoond dat zij voldeden aan de relevante richtlijnen en juridische kaders. Dat betekent niet dat het concept van een sanctuary onmogelijk is. Het betekent wel dat de stap van idee naar veilige, vergunde en langdurig houdbare opvang groot is.

Voor de dieren telt niet alleen de wens voor een alternatief, maar vooral of dat alternatief daadwerkelijk beschikbaar, passend en veilig is.

Sluiting zonder passende oplossing

De situatie in Frankrijk laat zien hoe complex dit onderwerp is. Daar leidde nieuwe wetgeving tot sluiting van Marineland Antibes. Vanuit goede bedoelingen kan wetgeving gericht zijn op verandering, maar voor de dieren is uiteindelijk bepalend wat er daarna concreet gebeurt.

Ook in de Medialogica uitzending wordt stilgestaan bij de vraag wat er gebeurt wanneer parken sluiten zonder dat er direct een passende oplossing ligt voor de dieren die daar leven. Annemarie van den Berg benoemt in de uitzending dat juist dan het risico ontstaat dat dieren de dupe worden van een debat waarin de praktische oplossing nog ontbreekt.

De ontwikkeling van het Dolfinarium

Het Dolfinarium heeft de afgelopen jaren een bewuste ontwikkeling doorgemaakt. De presentaties zijn aangepast, met meer nadruk op educatie, gedrag, verzorging, training en welzijn. Ook het beleid rond voortplanting is veranderd.

Daarnaast is het park breder geworden. Er is meer ruimte gekomen voor educatieve beleving, spelen, ontdekken en onderwaterervaringen. Denk aan educatieve ruimtes, educatieve VR ervaringen, waterpret en de verdere ontwikkeling van het park als compleet dagje uit voor gezinnen.

Die ontwikkeling gaat door. Het Dolfinarium blijft zijn dierverzorging, presentaties en beleid evalueren en aanpassen op basis van praktijkervaring, toezicht, deskundige begeleiding en nieuwe inzichten.

De route vooruit: dieren, educatie en een completer dagje uit

De toekomst van het Dolfinarium gaat niet alleen over dierpresentaties. Het park ontwikkelt zich breder, met meer ruimte voor educatie, verwondering, spelen en ontdekken. Dat is geen afstand nemen van dierenwelzijn, maar een manier om het bezoek veelzijdiger te maken en de rol van dierpresentaties binnen het totale parkbezoek anders te plaatsen.

Een zichtbaar voorbeeld is Atlantis, de nieuwe indoor speeltuin in onderwaterthema. Het Dolfinarium heeft aangekondigd dat Atlantis circa 1.250 vierkante meter groot wordt, met een speelhoogte tot ongeveer 7,40 meter, verborgen doorgangen en interactieve speelelementen. De opening staat gepland voor juli 2026.

Atlantis past bij de koers waarin het Dolfinarium het park vernieuwt en verbreedt voor gezinnen. Een dagje Dolfinarium moet draaien om leren, spelen, ontdekken en begrijpen. Bij toekomstige programmaonderdelen rond dieren blijft dezelfde lijn belangrijk: educatie, gedragsuitleg, verrijking en zorgvuldige begeleiding.

Veelgestelde vragen

Waarom was het Dolfinarium te zien in Medialogica?

Medialogica besteedde aandacht aan de beeldvorming rond het Dolfinarium, eerdere media aandacht, campagnes, toezicht en de vraag wat de toekomst is van dolfijnen onder menselijke zorg. Het Dolfinarium gebruikt de uitzending als aanleiding om feiten en context bij elkaar te zetten.

Kan een dolfijn uit het Dolfinarium terug naar zee?

Voor dolfijnen die zijn geboren of langdurig leven onder menselijke zorg is terugkeer naar open zee in de regel geen reële optie. Zij missen doorgaans de vaardigheden en sociale structuren die nodig zijn om zelfstandig in het wild te overleven.

Is sluiting van het Dolfinarium beter voor dolfijnen?

Er is geen wetenschappelijke basis om te stellen dat sluiting op zichzelf beter is voor het welzijn van de dolfijnen die nu in het Dolfinarium leven. De dieren staan onder dagelijkse zorg van gespecialiseerde verzorgers, dierenartsen en deskundigen, binnen het Nederlandse toezichtskader voor dierentuinen. Voor dolfijnen die langdurig onder menselijke zorg leven, is terugkeer naar open zee in de regel geen reële optie. Overplaatsing naar een andere locatie betekent daarom niet automatisch beter welzijn. Een andere locatie brengt altijd nieuwe vragen met zich mee over zorgniveau, sociale samenstelling, veterinaire begeleiding, waterkwaliteit, continuïteit en langetermijnbeheer. Voor het Dolfinarium staat daarom voorop dat elke keuze moet worden beoordeeld op het concrete effect voor de individuele dieren.

Waarom traint het Dolfinarium dieren?

Training is een belangrijk onderdeel van moderne dierverzorging. Een groot deel van de training is gericht op gezondheid, medische controle en verzorging. Dieren leren bijvoorbeeld vrijwillig mee te werken aan controles, zodat verzorgers en dierenartsen hun gezondheid goed kunnen volgen. Training zorgt ook voor afwisseling, samenwerking en uitdaging. Bij dolfijnen speelt variatie in de dagindeling een belangrijke rol. Aangeleerde gedragingen kunnen bovendien helpen om bezoekers uitleg te geven over gedrag, biologie, verzorging en dierenwelzijn.

Zijn aangeleerde gedragingen alleen bedoeld voor publiek?

Nee. Aangeleerde gedragingen hebben meerdere functies. Ze kunnen onderdeel zijn van medische training, dagelijkse verzorging, verrijking, beweging, samenwerking tussen dier en verzorger en educatie voor bezoekers. Educatie mag daarbij ook aantrekkelijk en begrijpelijk zijn. Juist een indrukwekkende ontmoeting met dieren kan bezoekers raken en inspireren om meer te leren over zeezoogdieren, natuur en bescherming van de oceaan.

Wie controleert het Dolfinarium?

Het Dolfinarium werkt binnen het wettelijke kader voor dierentuinen. RVO geeft dierentuinvergunningen af en bekijkt samen met de NVWA of vergunninghouders zich aan regels en richtlijnen houden.

Wat zei de rechter over de RVO zaak rond het Dolfinarium?

De voorzieningenrechter van het College van Beroep voor het bedrijfsleven oordeelde in 2025 dat op dat moment onvoldoende was aangetoond dat het Dolfinarium regels overtrad. Volgens de rechter was het niet genoeg om alleen naar videofragmenten te kijken. Ook de uitleg binnen het totale educatieve programma moest worden meegenomen.

Hoe ontwikkelt het Dolfinarium zich voor de toekomst?

Het Dolfinarium werkt aan een bredere parkbeleving met meer nadruk op educatie, verwondering, spelen en ontdekken. Atlantis is daarvan een publiek aangekondigd voorbeeld. Tegelijk blijft het park werken aan zorgvuldige dierverzorging, presentaties met educatieve context en verdere verbetering van beleid en praktijk.

Afsluiting

Dierenwelzijn onder menselijke zorg vraagt om kennis, ervaring en voortdurende ontwikkeling. Het Dolfinarium werkt aan een hoog niveau van dierverzorging, met aandacht voor gezondheid, gedrag, training, educatie en verrijking.

De Medialogica uitzending laat zien hoe belangrijk het is om verder te kijken dan snelle beelden of eenvoudige conclusies. Voor het Dolfinarium staat voorop dat de dieren die vandaag in Harderwijk leven zorgvuldig worden verzorgd en dat het park zich blijft ontwikkelen met nieuwe inzichten, nieuwe educatieve vormen en een bredere beleving voor bezoekers.

Bronnen en verder lezen

1. HUMAN, Medialogica: Het Dolfinarium, een vinnig debat
2. NPO Start, Medialogica aflevering
3. RVO, Dierentuinvergunning aanvragen
4. Rechtspraak, ECLI:NL:CBB:2025:314
5. Rechtspraak, nieuwsbericht over schorsing last onder dwangsom Dolfinarium
6. EAZA, Standards for the Accommodation and Management of Animals in Zoos and Aquaria, 2024
7. J. Fernandez, Training as Enrichment: A Critical Review, Animal Welfare, 2022
8. L.K. Clegg e.a., Dolphins’ Willingness to Participate in Positive Reinforcement Training as a Potential Welfare Indicator, Frontiers in Psychology, 2019
9. Jason N. Bruck, The Cetacean Sanctuary: A Sea of Unknowns, Animals, 2024
10. ACCOBAMS, SC17/2026/Inf10, Letter of concern regarding two Dolphin refuges or Sanctuaries in Italy and Greece
11. ACCOBAMS, SC17 working documents
12. Le Monde, Pour les orques et dauphins de Marineland d’Antibes, fermé depuis janvier, les options se réduisent
13. Dolfinarium, eerste beelden van indoor speeltuin Atlantis
14. Dolfinarium, grote nieuwe indoor speeltuin Atlantis