Kunnen dolfijnen onder menselijke zorg een goed leven hebben?

Wat onderzoek ons leert, en hoe wij ernaar kijken.

Door Alex Tiebot, directeur Dolfinarium Harderwijk

Laatst bijgewerkt: 18 november 2026

Het korte antwoord

Ja. Wij zijn ervan overtuigd dat dolfijnen onder menselijke zorg een goed dierenwelzijn kunnen hebben. Dat gaat niet vanzelf: het vraagt om deskundige verzorging, veel kennis en elke dag aandacht voor ieder dier.

We weten steeds beter wat goed dierenwelzijn voor een dolfijn is, en hoe je het per dier meet. Daardoor is de zorg sterk verbeterd. Dat zie je terug in hun leeftijd: dolfijnen onder menselijke zorg worden veel ouder dan vroeger. Onze Honey werd 58 jaar.

De Europese beroepsvereniging EAAM, waarin deskundigen op het gebied van zeezoogdieren samenwerken, ziet dat ook zo. Volgens EAAM biedt de wetenschap geen basis om een algemeen verbod op het houden van dolfijnen, of beleid om ze uit te faseren, te zien als noodzakelijk voor hun welzijn. Het kabinet stelt geen houdverbod voor, maar wil dolfijnen wel uitfaseren met een voortplantingsverbod: de huidige dolfijnen mogen blijven, maar er komen geen jongen meer bij. Zo’n verbod maakt het welzijn niet vanzelf beter: het vraagt om ingrepen bij de dieren, en ontneemt ze de kans om jongen te krijgen en groot te brengen.

Niet iedereen denkt daar hetzelfde over. Daarom leggen we hieronder uit waarom wij ervan overtuigd zijn dat dolfijnen onder menselijke zorg een goed leven kunnen hebben, en welk wetenschappelijk onderzoek die overtuiging ondersteunt.

1. Hoe weet je hoe het met een dolfijn gaat?

Door elke dag goed op te letten. Eet hij zoals altijd? Hoe zwemt hij? Zoekt hij de andere dolfijnen op? Komt hij graag naar de verzorger toe? Eén signaal zegt weinig, maar samen geven ze een goed beeld.

In het Dolfinarium gebruiken we Dolphin-WET, een wetenschappelijk ontwikkeld instrument waarmee we verschillende onderdelen van dierenwelzijn beoordelen. Onze verzorgers observeren de dieren dagelijks en beoordelen bepaalde gedragingen over meerdere dagen. Door de resultaten te vergelijken, kunnen we veranderingen volgen en kijken of aanpassingen in de verzorging het gewenste effect hebben. [1]

Ook bij ons houden verzorgers en dierenartsen veel bij: voeding, gedrag, medische waarden, verrijking en preventieve zorg. De visitatiecommissie dierentuinen, die het park in 2019 namens het ministerie bezocht, oordeelde dat het niveau van dierverzorging en training hoog is. [2]

Bekijk het onderzoek en de onderbouwing
  • C-Well bestaat sinds 2015. De eerste versie telde 36 beoordelingspunten, de versie uit 2021 telt er 44. De methode is inmiddels meer dan dertig keer toegepast bij vijf soorten walvisachtigen. [3, 4]
  • Dolphin-WET verscheen in 2024 en is gemaakt door de welzijnscommissie van EAAM. De methode beoordeelt 49 onderdelen, waarvan 37 betrekking hebben op het dier zelf en 12 op zijn leefomgeving. Dolphin-WET is bedoeld om elke dolfijn apart te volgen, niet om parken met elkaar te vergelijken. Nog niet alle punten zijn wetenschappelijk getoetst. [1]

2. Wat heeft een dolfijn nodig voor een goed leven?

Uitdaging, afwisseling en een groep die bij hem past.

Dolfijnen zijn nieuwsgierig en actief, en hebben behoefte aan afwisseling en uitdaging. Verzorgers zorgen daarom elke dag voor verrijking: een puzzel waarin vis verstopt zit, een nieuw voorwerp, een andere manier van voeren, spel met andere dolfijnen, training of een presentatie. Bij training werken ze met positieve bekrachtiging: ze belonen gedrag dat ze graag zien, bijvoorbeeld met een vis of een aai. Zo leren dolfijnen ook mee te werken aan hun eigen verzorging, zoals wegen of een gezondheidscontrole.

Welke verrijking werkt het best? Onderzoekers in het Zweedse dierenpark Kolmården onderzochten dit bij elf dolfijnen. Gedurende acht weken kregen de dieren afwisselend verschillende vormen van verrijking aangeboden. Vooral de opdrachten waarbij ze moesten nadenken om bij hun vis te komen, hadden een positief effect op verschillende indicatoren van dierenwelzijn. De dolfijnen deden bijvoorbeeld actiever mee aan de training. [5]

Een groot onderzoek in 43 dierentuinen en aquaria in zeven landen past bij dat beeld. Hoe dolfijnen werden verzorgd en uitgedaagd, bijvoorbeeld hoe vaak ze iets nieuws kregen en hoe hun groep werd begeleid, hing sterker samen met tekenen van een goed welzijn dan de grootte van hun bassin. Dat bewijst geen oorzaak en gevolg, maar laat wel zien hoe belangrijk de dagelijkse verzorging kan zijn. [6]

Ook de groep telt. Dolfijnen zwemmen vaak vlak naast elkaar, in precies hetzelfde ritme. Dat hoort bij hun onderlinge band. In een test bleken dolfijnen die dit vaak deden optimistischer: bij een onduidelijk signaal verwachtten ze eerder iets goeds. [7] Daarom letten verzorgers goed op hoe een groep is samengesteld. Dolfijnen moeten elkaar kunnen opzoeken, en elkaar ook uit de weg kunnen gaan.

Bekijk het onderzoek en de onderbouwing
  • De proef in Kolmården: 11 dolfijnen, acht weken, met twee soorten verrijking die elkaar afwisselden. Spel en ruzie tussen de dieren veranderden niet duidelijk. Er was geen periode zonder verrijking, en de onderzoekers wisten welke verrijking de dieren kregen. [5]
  • Het grote onderzoek heet de Cetacean Welfare Study: gegevens uit 43 dierentuinen en aquaria in zeven landen, in 2018 en 2019. De deelnemende instellingen waren geaccrediteerd: goedgekeurd door een brancheorganisatie voor dierentuinen of zeezoogdierenparken. Het onderzoek leverde ook normaalwaarden op voor bloed en hormonen, die dierenartsen kunnen gebruiken. Bij 47 dolfijnen in 25 parken waren de dieren socialer actief als ze vaker iets nieuws kregen. [6, 8]
  • Let op: deze uitkomsten komen uit één onderzoeksproject. Ze laten zien wat samen voorkomt, niet wat de oorzaak is. [6]
  • Samen zwemmen en een positieve blik: dit is één studie met acht dolfijnen. [7]

3. Is een bassin niet te klein en te ondiep?

Een bassin is geen oceaan. De vraag is welke ruimte, diepte en inrichting een dolfijn nodig heeft voor een goed dierenwelzijn.

Wilde dolfijnen leven heel verschillend. Sommige zwemmen grote afstanden en duiken tot 1.000 meter diep, andere blijven hun hele leven in ondiepe baaien. [9, 10] Volgens EAAM hangt dat vooral af van waar hun voedsel is, van hun omgeving en van het seizoen. [11]

Volgens de Kamerbrief van oktober 2026 hebben dolfijnen een natuurlijke behoefte om diep te duiken en ver te zwemmen. “Dat kan in gevangenschap niet worden geboden.” [12] Maar wat een dolfijn in zee kán, is niet vanzelf wat hij nodig heeft. Volgens EAAM laten zulke metingen zien wat dolfijnen kunnen, niet wat ze minimaal nodig hebben. [11] Wie diep duiken een behoefte noemt, moet ook zeggen welke diepte nodig is en wat het voor een dolfijn betekent als die ontbreekt. De Kamerbrief noemt daarvoor geen onderzoek.

Bij de discussie over natuurlijk gedrag is het belangrijk om verder te kijken dan zwemmen en duiken. Ook voortplanting en de zorg voor jongen horen bij het natuurlijke gedrag van dolfijnen. Een permanent voortplantingsverbod heeft dus zelf ook gevolgen voor de mogelijkheden om natuurlijk gedrag te vertonen. Daarover meer bij vraag 6.

Ruimte en inrichting tellen zeker mee. [4, 13] Uiteindelijk is vooral belangrijk wat de dieren zelf laten zien. Onderzoek in dierentuinen en aquaria laat zien dat de beweging van dolfijnen vooral samenhangt met de manier waarop verrijking en training worden georganiseerd, en minder met de grootte van het bassin. [14] Daarom letten wij op allebei.

Hoe zit dat in Harderwijk?

Onze dolfijnen leven in twee afzonderlijke leefgebieden: de DolfijnenDelta en het DolfijndoMijn.

De DolfijnenDelta is een groot buitenverblijf met ongeveer 13 miljoen liter semi-natuurlijk zeewater. Hier leeft de grootste groep dolfijnen, met zowel mannetjes als vrouwtjes. De visitatiecommissie die het Dolfinarium in 2019 namens het ministerie bezocht, oordeelde positief over dit leefgebied. Volgens de commissie hebben de dolfijnen hier voldoende ruimte om hun natuurlijke gedrag te vertonen en heeft het verblijf een passende natuurlijke uitstraling. [2]

Het DolfijndoMijn bestaat uit de bekende koepel en verschillende binnen- en buitenverblijven, waaronder verblijven achter de schermen. Samen vormen deze het leefgebied van onze mannelijke dolfijnen, met ongeveer 3 miljoen liter kunstmatig zeewater. In de koepel vinden ook de educatieve dolfijnenpresentaties plaats. Deze presentaties zijn, net als training, spel en andere vormen van verrijking, onderdeel van de dagelijkse afwisseling en de fysieke en mentale uitdaging van de dieren.

Het DolfijndoMijn voldoet al aan de afmetingen die met het ministerie zijn afgesproken. Vóór 1 maart 2029 is daarnaast een natuurlijkere uitstraling van het verblijf voorzien. [2] Daarbij vinden wij het belangrijk dat veranderingen niet alleen voor bezoekers natuurlijk ogen, maar vooral iets toevoegen voor de dolfijnen zelf.

Een andere kleur of een vaste decoratie maakt een verblijf immers niet automatisch uitdagender. Daarom kijken we naar elementen die de dieren nieuwe mogelijkheden bieden en die we regelmatig kunnen veranderen. Denk aan kunstmatige wieren, zand op de bodem en een verrijkingswand met wisselende elementen. Zo kunnen we ook buiten de dagelijkse trainingen en presentaties steeds nieuwe prikkels en uitdagingen aanbieden. Onderzoek in dierentuinen en aquaria laat zien dat dolfijnen die regelmatig iets nieuws krijgen, actiever en socialer zijn. [8, 14]

Bekijk het onderzoek en de onderbouwing
  • Bewegingsonderzoek: 60 dolfijnen in 31 verblijven van geaccrediteerde dierentuinen en aquaria droegen een bewegingsmeter. Hoe ver ze zwommen, hing samen met het soort verrijkingsprogramma en met training op vaste tijden, niet met het verblijf. Dolfijnen die maandelijks of wekelijks iets nieuws kregen, waren actiever dan dolfijnen die dat minder vaak kregen. Wel waren ze ook iets actiever als ze meer water tot hun beschikking hadden, en iets minder actief in diepere bassins. Die verbanden waren zwak. Alle bassins waren 3 tot 18 meter diep. [14]
  • Bassin of zeeverblijf: in Mexico vergeleken onderzoekers 23 dolfijnen in vier dolfinaria. Twee hadden bassins zonder verbinding met zee en met behandeld water, twee hadden een afgezet stuk zee. Dolfijnen in de zeeverblijven waren actiever, dreven minder, zwommen minder in rondjes en hadden minder stresshormoon (cortisol) in hun speeksel. De onderzoekers zien het type verblijf als oorzaak. Omdat het om vier parken gaat, kunnen ook andere verschillen tussen die parken meespelen. [13]
  • C-Well: dolfijnen met meer water per dier scoorden hoger. Ruimte telt in die score zelf ook mee. [4]
  • Duiken: tuimelaars op open zee bij Bermuda doken tot 1.000 meter; kustdolfijnen duiken veel minder diep. Deze studies gaan over duiken, niet over welzijn. [9, 10]
  • Open vragen: een overzichtsartikel uit 2018 noemt de beste afmetingen en inrichting van een verblijf een belangrijke onderzoeksvraag. [15] Een kritisch overzicht uit 2025, van schrijvers die betrokken zijn bij opvang en dierenbescherming, stelt dat onderzoek in geaccrediteerde dierentuinen en aquaria het effect van ruimte moeilijk kan zien, omdat die parken op elkaar lijken. [16]

4. Hoe oud worden dolfijnen onder menselijke zorg?

Dolfijnen onder menselijke zorg worden tegenwoordig aanzienlijk ouder dan vroeger. Wetenschappelijk onderzoek laat zien hoe sterk hun levensverwachting de afgelopen decennia is gestegen.

De verzorging van dolfijnen heeft een grote ontwikkeling doorgemaakt. Dankzij toenemende kennis over gezondheid, voeding en gedrag en verbeteringen in de diergeneeskunde kunnen dolfijnen tegenwoordig een hoge leeftijd bereiken.

Dat blijkt ook uit Europese onderzoeksgegevens. Binnen het Europese populatieprogramma voor tuimelaars steeg de berekende levensverwachting van gemiddeld 20,5 jaar in de jaren tachtig naar 33,1 jaar in de periode 2010 tot 2019. [17] Ook Amerikaans onderzoek laat een sterke verbetering zien: daar steeg de gemiddelde levensverwachting van 10,6 naar 28,2 jaar tussen de onderzochte perioden 1974 tot 1982 en 2003 tot 2012. [18]

Een grote internationale studie uit 2023, gebaseerd op gegevens van bijna 9.000 zeezoogdieren, waaronder 992 tuimelaars, bevestigt deze positieve ontwikkeling. Onderzoekers brengen de verbeterde overleving onder meer in verband met vooruitgang in diergeneeskunde, voeding, verzorging en de leefomgeving. [19]

Hoe oud een dolfijn kan worden, liet onze Honey zien. Ze overleed in januari 2026 op 58-jarige leeftijd, na meer dan vijftig jaar onder menselijke zorg, waarvan bijna 32 jaar in Harderwijk. Ze kreeg vier jongen. [20]

Een lang leven is op zichzelf nog geen bewijs van goed dierenwelzijn. Daarom kijken we ook naar de gezondheid, het gedrag en de dagelijkse ervaringen van iedere dolfijn.

Bekijk het onderzoek naar levensverwachting
  • Europese populatie, 1980 tot 2019: binnen het Europese populatieprogramma steeg de berekende gemiddelde levensverwachting per decennium van 20,5 jaar (1980–1989) via 21,8 en 26,8 jaar naar 33,1 jaar (2010–2019). In dezelfde periode groeide het aandeel dolfijnen dat in een park is geboren van 9% naar ruim 70%. [17]
  • Amerikaanse parken, 1974 tot 2012: de gemiddelde levensverwachting steeg van 10,6 jaar (1974–1982) naar 28,2 jaar (2003–2012). In die laatste periode overleefde 97,2% van de dolfijnen elk jaar, en kon de helft ouder worden dan 29,2 jaar. Volgens de onderzoekers is de overleving daarmee minstens zo hoog als in wilde groepen waarvan vergelijkbare gegevens bestaan; daarvan zijn er maar weinig. [18]
  • Internationale studie, 2023: gegevens van 8.864 dieren van vier soorten in dierentuinen, waaronder 992 tuimelaars. De levensverwachting steeg in de vorige eeuw sterk, en de sterfte in het eerste levensjaar daalde. De grootste verbeteringen kwamen vanaf de jaren negentig, tegelijk met betere diergeneeskunde, voeding, waterbehandeling, inrichting en verrijking. [19]
  • Amerikaanse marine: bij de 103 dolfijnen in dit programma was de helft van de dieren die overleden ouder dan 30 jaar. De onderzoekers schrijven dat waarschijnlijk toe aan steeds betere zorg. Het gaat om één programma. [21]

Is chloor in het water schadelijk voor dolfijnen?

Schoon en gezond water is essentieel voor het welzijn van dolfijnen. Dat vraagt om kennis, deskundigheid en voortdurende controle.

Een goede waterkwaliteit vraagt om voortdurend onderhoud. Dolfijnen poepen en plassen in het water en ook etensresten en bacteriën beïnvloeden de waterkwaliteit. In zee zorgen natuurlijke processen voor verdunning en afbraak. In dolfinaria wordt de waterkwaliteit actief bewaakt en behandeld. Daarvoor worden verschillende technieken gebruikt, zoals filters die vuil verwijderen, uv-licht dat micro-organismen onschadelijk maakt en, waar nodig, chloor om schadelijke bacteriën en andere micro-organismen te bestrijden.

De kennis over waterkwaliteit is de afgelopen decennia sterk verbeterd. Mede dankzij onderzoek en praktijkervaring van dierenartsen en waterspecialisten zijn richtlijnen ontwikkeld die strenger zijn geworden. Volgens de EAAM-richtlijnen van 2019 mag de totale hoeveelheid chloor niet hoger zijn dan 1,0 milligram per liter en moet het water minstens twee keer per dag worden gecontroleerd. In 2009 lag die grens nog op 1,8 milligram. [22, 23]

Hoe zit dat bij het Dolfinarium?

In de Kamerbrief van oktober 2026 noemt de staatssecretaris mogelijke gezondheidsproblemen door het gebruik van chloor in bassins. [12] Maar niet alle dolfijnen in het Dolfinarium zwemmen in water waaraan chloor is toegevoegd.

  • De DolfijnenDelta (Lagune): hier leeft de grootste groep van onze dolfijnen, in ongeveer 13 miljoen liter semi-natuurlijk zeewater. Een uitgebreid waterbehandelingssysteem zorgt ervoor dat de waterkwaliteit voortdurend wordt bewaakt en op peil gehouden. Het water waarin de dolfijnen zwemmen, bevat geen chloor.
  • Het DolfijndoMijn: hier wordt chloor gebruikt om de waterkwaliteit op peil te houden en schadelijke micro-organismen te bestrijden. Door chloor te combineren met grote filters, uv-installaties en andere waterbehandelingstechnieken kunnen we de benodigde hoeveelheid chloor beperken. We hanteren daarbij de EAAM-richtlijn van maximaal 1,0 milligram totaal chloor per liter.

Bij waterbehandeling draait alles om de juiste balans. Het water moet schoon en veilig zijn voor de dieren, terwijl de gebruikte middelen zelf geen onnodige gezondheidsrisico’s mogen veroorzaken. Daarom controleren we de waterkwaliteit voortdurend en volgen onze verzorgers en dierenartsen ook de gezondheid van de dolfijnen.

Dat is ook belangrijk bij het beoordelen van wetenschappelijk onderzoek. De technieken, richtlijnen en gebruikte concentraties zijn de afgelopen decennia sterk veranderd. Om mogelijke gezondheidseffecten van chloor te beoordelen, moet je kijken naar de daadwerkelijk gemeten waarden en de omstandigheden waarin dieren leven. Oude onderzoeksgegevens of algemene aannames over chloorhoudend water geven niet vanzelf een goed beeld van de huidige situatie.

Bekijk het onderzoek naar waterkwaliteit
  • Richtlijnen voor water: volgens de EAAM-richtlijnen van 2019 mag de totale hoeveelheid vrij en gebonden chloor nooit hoger zijn dan 1,0 milligram per liter. Aanbevolen is minder dan 0,8 milligram vrij chloor en minder dan 0,2 milligram gebonden chloor. Er mag geen ozon in het water achterblijven, en het water wordt minstens twee keer per dag getest. In de richtlijnen van 2009 lag de bovengrens nog op 1,8 milligram per liter. Dit zijn richtlijnen van een beroepsvereniging, geen wettelijke grenswaarden. [22, 23]
  • Ogen: bij oogonderzoek van 180 dolfijnen en verwante soorten was een aandoening van het hoornvlies de meest voorkomende afwijking. De oorzaak is niet vastgesteld, en het gaat om dieren die door een oogspecialist zijn onderzocht. [24] Parken doen zelf veel onderzoek om de zorg op dit punt te verbeteren. Zo onderzochten dierenartsen de ogen van 129 tuimelaars in Europese parken. Bij 30 dieren vonden ze geen enkele afwijking; ook hier kwam een aandoening van het hoornvlies het vaakst voor. Dit onderzoek kijkt ook naar de rol van waterwaarden, zoals chloor en zuurgraad, en wordt verder uitgewerkt in promotieonderzoek. [1, 25]
  • Water in Dolphin-WET: de methode controleert of het water voldoet aan de normen van EAAM. Dat is een controle op de regels, geen meting van wat het water met de gezondheid doet. [1]

5. Waarom is onderzoek in dolfinaria belangrijk, ook voor wilde dolfijnen?

Omdat je sommige dingen alleen kunt leren van dolfijnen die je goed kent en vaak kunt volgen. Die kennis helpt ook dolfijnen in zee.

In zee zie je een dolfijn meestal maar even. In een park kennen onderzoekers elk dier, en kunnen ze dezelfde meting steeds herhalen. Getrainde dolfijnen kunnen bijvoorbeeld laten weten of ze een geluid horen. [26] Zo leer je dingen die in het wild bijna niet te meten zijn.

In 2016 ondertekenden onderzoekers en dierenartsen een internationale verklaring over het belang van onderzoek in dolfinaria. De verklaring werd in 2021 aangevuld en telt 161 ondertekenaars. Volgens hen is een groot deel van onze kennis over de zintuigen, het denkvermogen en de lichamelijke werking van dolfijnen afkomstig uit onderzoek onder menselijke zorg. Die kennis helpt volgens hen ook wilde dolfijnen: we weten nu hoe goed ze horen, hoe ze reageren op onderwatergeluid en vervuiling, en welke technieken werken om dieren in zee te onderzoeken. Dit is het gezamenlijke standpunt van de ondertekenaars. [27]

Niet al het onderzoek naar dolfijnen hangt af van dolfinaria. Maar sommige vragen kun je alleen beantwoorden als je dieren van dichtbij en steeds opnieuw kunt volgen, zoals hoe een pasgeboren kalf zich ontwikkelt. [27] Volgens EAAM zou het verdwijnen van dolfinaria de mogelijkheden voor onderzoek en natuurbehoud verkleinen, ook voor problemen die zeezoogdieren in de toekomst nog te wachten staan. [11]

Twee voorbeelden uit ons eigen park:

  • Zien dat een dolfijn ziek wordt. Onderzoekers volgden 51 dolfijnen, van wie 28 uit Harderwijk. Verzorgers hielden elke dag bij hoe graag een dolfijn meedeed aan de training. In de drie dagen voordat de dierenarts zag dat een dolfijn minder gezond was, deden de dieren gemiddeld al iets minder graag mee. Zo’n klein verschil zie je alleen als je het elke dag vastlegt. De dagelijkse score van de verzorgers kan zo een vroeg signaal zijn: geen vervanging van het oordeel van de dierenarts, wel een reden om eerder op te letten. Drie medewerkers van het Dolfinarium schreven mee aan het artikel. [28]
  • Hoe dolfijnen geluid maken. Opnames die in Harderwijk zijn gemaakt, hielpen wetenschappers uitzoeken hoe tandwalvissen geluid maken. Het onderzoek verscheen in 2023 in het tijdschrift Science. [29]
Bekijk het onderzoek en de onderbouwing
  • Het onderzoek uit 2019: 51 dolfijnen in vier parken. Uit Harderwijk kwamen 28 dieren, uit drie groepen. De andere kwamen uit Parc Astérix (7), Boudewijn Seapark (8) en Attica (8). De gegevens zijn verzameld van september 2016 tot oktober 2017. Verzorgers gaven elke dag een score; de dierenarts keek elke week. Het verschil vóór een achteruitgang was gemiddeld 0,2 punt: te klein om uit losse scores af te lezen. Omdat de dierenarts maar één keer per week keek, is niet te zeggen welke van de twee eerder iets merkt. De onderzoekers noemen ook het risico dat verzorgers en dierenarts elkaar beïnvloedden. [28]
  • Science 2023: het onderzoek is geleid door de University of Southern Denmark en Aarhus University. Er zijn opnames gebruikt van dolfijnen in Harderwijk en van wilde dieren met een zender. [29]
  • Gehoor: proeven met getrainde dieren hebben geholpen te begrijpen hoe lawaai onder water walvisachtigen kan schaden. [26]
  • De verklaring uit 2016 en 2021 is een standpunt, geen onderzoek. Ze gaat over de waarde van onderzoek in parken, niet over de vraag of dolfijnen daar goed leven. [27]
  • Educatie: uit 56 studies blijkt dat een bezoek aan een dierentuin of aquarium gemiddeld iets doet voor wat mensen weten en vinden van natuurbehoud, en minder voor wat ze doen. [30]

6. Is een voortplantingsverbod (in de media vaak ‘fokverbod’) beter voor het welzijn van dolfijnen?

Nee, niet vanzelf. Een permanent voortplantingsverbod is geen garantie voor beter dierenwelzijn en kan ook nadelen hebben voor de dieren.

Met het voortplantingsverbod uit de Kamerbrief verdwijnen dolfijnen op den duur uit Nederland. [12] Maar voortplanting hoort bij het natuurlijke gedrag van dolfijnen: balts- en paringsgedrag, de zorg van een moeder voor haar kalf en een groep waarin jong en oud samenleven. Wie natuurlijk gedrag belangrijk vindt voor dierenwelzijn, moet dus ook kijken welk gedrag een permanent verbod beperkt.

Dat deed welzijnsdeskundige Isabella Clegg, die in 2021 in opdracht van de Vlaamse overheid de toekomst van de dolfijnen van Boudewijn Seapark in Brugge onderzocht. Zij schatte in dat een verbod op voortplanting het welzijn van de groep waarschijnlijk verlaagt: zonder jongen is de groep minder natuurlijk samengesteld, kunnen vrouwtjes geen band opbouwen met een kalf en kan ook het seksuele gedrag van mannetjes veranderen. [31, 32]

In het Vlaams Parlement noemde Clegg een kweekverbod in 2024 vooral een ethische kwestie, die niet zozeer met het welzijn van de dieren te maken heeft. Zo’n verbod beëindigt uiteindelijk het houden van dolfijnen, maar volgens Clegg gaat het welzijn van de overblijvende dieren achteruit naarmate de groep kleiner wordt. [32] Ook volgens EAAM is een permanent voortplantingsverbod niet neutraal voor het welzijn. Het vraagt om ingrepen, zoals anticonceptie, het scheiden van dieren of verhuizen, en een groep zonder jongen wordt steeds ouder. [11]

Die ingrepen hebben elk hun nadelen. Anticonceptie laat balts- en paringsgedrag bestaan, maar langdurig gebruik is niet zonder risico. In een recente studie bij 18 vrouwelijke dolfijnen werkte het middel altrenogest goed, maar werden bij enkele dieren die langdurig behandeld waren aandoeningen aan de baarmoeder of eierstokken vastgesteld. [33] Volgens Clegg is het blijvend scheiden van mannetjes en vrouwtjes nog nadeliger, omdat daarmee belangrijke mogelijkheden voor natuurlijk sociaal en voortplantingsgedrag verdwijnen. [31]

Daarom is er een groot verschil tussen voortplanting tijdelijk en per dier regelen, en een permanent verbod. Volgens Clegg kunnen moderne dierentuinen en aquaria voortplanting zorgvuldig reguleren, bijvoorbeeld door anticonceptie af te wisselen met perioden waarin vrouwtjes jongen kunnen krijgen. Zo blijft ook het opgroeien van jonge dolfijnen onderdeel van het groepsleven. [31]

Bij ons worden sinds 2017 geen jongen meer geboren. Dat is geen principiële keuze tegen voortplanting, maar een bewuste keuze binnen het populatiebeheer. Het Europese populatieprogramma (EEP) adviseert parken om voortplanting voorlopig te pauzeren, omdat de Europese populatie tuimelaars gezond en genetisch voldoende gevarieerd is. Wij volgen dat advies. Onze dierenartsen en verzorgers bekijken per dier hoe we voortplanting op een verantwoorde manier voorkomen. De gezondheid en het welzijn van ieder dier staan daarbij centraal.

Zo’n pauze kun je opnieuw bekijken als de omstandigheden veranderen, bijvoorbeeld wanneer de groep ouder wordt of wanneer het welzijn van de dieren of een gezonde groepssamenstelling daarom vraagt. Een permanent voortplantingsverbod neemt die mogelijkheid weg.

Bekijk het onderzoek en de onderbouwing
  • De studie van Clegg (2021) is de eerste van drie studies die de Vlaamse overheid liet uitvoeren over de toekomst van de acht dolfijnen van Boudewijn Seapark, dat net als het Dolfinarium bij Aspro hoort. De studie zelf staat niet online; Clegg lichtte de uitkomsten op 6 maart 2024 toe in het Vlaams Parlement. Ze baseerde zich op literatuur, gesprekken met betrokkenen en indirect bewijs. De conclusies zijn dus een deskundigenbeoordeling, en niet de uitkomst van onderzoek waarin het effect van een permanent voortplantingsverbod rechtstreeks is gemeten. Clegg schrijft ook dat er nog onvoldoende onderzoek is om het effect van leven onder menselijke zorg als geheel te beoordelen. Voor Boudewijn Seapark adviseerde ze op korte termijn een extra buitenbassin en ze raadde aan om opvang in een zeeverblijf later opnieuw te bekijken. [31, 32]
  • Het Vlaamse besluit: de Vlaamse regering keurde in juli 2026 in principe een ontwerpdecreet goed dat het houden van walvisachtigen in Vlaanderen uiterlijk eind 2036 verbiedt. [34]
  • Het onderzoek naar anticonceptie keek terug op 18 vrouwtjes in vier parken in Spanje en Portugal, van 2020 tot 2025. Vier kregen een baarmoederontsteking, drie een cyste aan de eierstokken. Er staat geen statistische toets bij die uitkomst en het is een kleine studie. Het onderzoek toont daarmee niet aan dat anticonceptie de oorzaak van deze aandoeningen was. Het is een waarschuwing, geen bewijs voor of tegen een voortplantingsverbod. Een van de onderzoekers werkte bij Aspro Parks Canarias, dat net als het Dolfinarium bij Aspro hoort. [33]
  • De Franse veterinaire academie (2024) waarschuwt ook voor de nadelen van langdurige anticonceptie en van het scheiden van mannetjes en vrouwtjes. De academie was tegelijk kritisch over de huisvesting van orka’s en milder over die van tuimelaars. Het is een standpunt, geen onderzoek. [35]
  • Andere opvang: volgens de Kamerbrief van 14 oktober 2026 was er toen geen geschikte andere plek voor de dolfijnen die nu in Nederland leven, en kunnen dolfijnen die onder menselijke zorg zijn geboren bijna niet terug naar zee. Verhuizen kan volgens de brief alleen als het welzijn daardoor beter wordt en de zorg voor lange tijd geregeld is. [12] Het vervoer zelf geeft ook meetbare stress. [36]

7. Waarom vinden wij dat professionele zorg voor dolfijnen mogelijk moet blijven?

Omdat goed dierenwelzijn mogelijk is, en wij elke dag de verantwoordelijkheid dragen om dat waar te maken.

De dolfijnen in Harderwijk zijn aan onze zorg toevertrouwd. Onze dierenartsen, biologen en verzorgers kennen elk dier en zetten zich elke dag in voor hun gezondheid en welzijn. Ze volgen hoe het met elke dolfijn gaat, passen de zorg aan waar dat nodig is en werken mee aan onderzoek dat die zorg verder verbetert.

EAAM bood in oktober 2026 een wetenschappelijke briefing aan bij de Nederlandse Kamercommissie. Daarin staat dat het er niet om gaat of een verblijf de oceaan nabootst, maar of de dieren gezond zijn, goede onderlinge relaties hebben, keuzes kunnen maken en zich goed voelen. Volgens EAAM laat de wetenschap niet zien dat dat onder professionele zorg per definitie onmogelijk is. Een algemeen verbod, of beleid om dolfijnen uit te faseren, is daarom geen noodzakelijke maatregel voor hun welzijn. Volgens EAAM leveren moderne dierentuinen en aquaria bovendien een belangrijke bijdrage aan wetenschappelijk onderzoek, natuurbehoud en educatie. [11] Wij onderschrijven die conclusie.

Of mensen dolfijnen zouden moeten houden, is ook een ethische vraag, en daarover kun je verschillend denken. Wat onderzoek wel laat zien, is hoe sterk het welzijn van een dolfijn afhangt van de zorg die hij krijgt. Daar ligt onze verantwoordelijkheid.

Bekijk het onderzoek en de onderbouwing
  • De briefing van EAAM heet Current scientific knowledge on cetaceans under human care (oktober 2026, Engelstalig, pdf). Het is een overzicht van de wetenschappelijke kennis, opgesteld door de beroepsvereniging van dierenartsen, biologen en andere deskundigen die met zeezoogdieren werken. Waar het welzijn tekortschiet, moet dat volgens EAAM worden aangepakt met normen, keuring, welzijnsbeoordeling en toezicht, niet met een algemeen verbod. [11]

Tot slot

Een goed leven voor een dolfijn begint bij goede zorg: uitdaging, een passende groep, een gezond lichaam en mensen die elk dier kennen. Dat vraagt om kennis, ervaring en voortdurende aandacht. Daar zetten onze verzorgers, dierenartsen en biologen zich iedere dag voor in.

Wij geloven in de maatschappelijke waarde van dierentuinen. De mogelijkheid om dieren van dichtbij te zien en hun gedrag te ontdekken, kan iets teweegbrengen wat een foto of een tekst alleen niet altijd bereikt. Het wekt verwondering en nieuwsgierigheid. En juist die nieuwsgierigheid kan het begin zijn van meer kennis, begrip en betrokkenheid bij de natuur.

Meer dan twee derde van onze planeet is bedekt met water. Toch blijft de wereld onder het wateroppervlak voor veel mensen grotendeels onbekend. Dolfijnen brengen die wereld dichterbij. Hun intelligentie, hun bijzondere manier van communiceren en hun sociale gedrag spreken tot de verbeelding van jong en oud. Wij geloven dat dolfijnen, net als andere dieren in professionele dierentuinen, een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan educatie, wetenschappelijk onderzoek en de belangstelling voor natuurbehoud.

Wij zijn ervan overtuigd dat dolfijnen onder deskundige menselijke zorg een goed leven kunnen hebben. Wetenschappelijk onderzoek laat zien hoeveel professionele dierverzorging daarin kan betekenen.

Over de toekomst van dolfinaria kun je van mening verschillen. Maar één werkelijkheid verandert daardoor niet: de dolfijnen die vandaag in onze parken leven, zijn er en zullen nog tientallen jaren onze zorg nodig hebben. Zij kunnen niet zomaar terug naar de vrije natuur. Wij dragen de verantwoordelijkheid voor dieren die door menselijke keuzes in het verleden onder onze zorg zijn gekomen.

Die verantwoordelijkheid kunnen we niet wegstemmen of met een verbod laten verdwijnen. Welke keuzes er ook worden gemaakt over de toekomst van dolfinaria, het welzijn van deze dieren moet de komende tientallen jaren centraal blijven staan.

Bronnen

Niet alle wetenschappelijke artikelen zijn vrij toegankelijk.

  1. Baumgartner e.a. (2024), Dolphin-WET: development of a welfare evaluation tool for bottlenose dolphins under human care, Animals 14:701
  2. Ministerie van LNV en Dolfinarium (2021), Afspraken over dierpresentaties, publieksinteracties en verblijven, 24 augustus 2021, met de bevindingen van de visitatiecommissie dierentuinen van 5 november 2019
  3. Clegg, Borger-Turner & Eskelinen (2015), C-Well: the development of a welfare assessment index for captive bottlenose dolphins, Animal Welfare 24:267-282
  4. Clegg & Schultz (2025), Findings and refinements from a decade of applying the Cetacean Welfare Assessment, Journal of Zoo and Aquarium Research 13:173-185
  5. Clegg e.a. (2023), Cognitive foraging enrichment (but not non-cognitive enrichment) improved several longer-term welfare indicators in bottlenose dolphins, Animals 13:238
  6. Lauderdale e.a. (2021), Towards understanding the welfare of cetaceans in accredited zoos and aquariums, PLOS ONE 16:e0255506
  7. Clegg, Rödel & Delfour (2017), Bottlenose dolphins engaging in more social affiliative behaviour judge ambiguous cues more optimistically, Behavioural Brain Research 322:115-122
  8. Miller e.a. (2021), Assessment of animal management and habitat characteristics associated with social behavior in bottlenose dolphins across zoological facilities, PLOS ONE 16:e0253732
  9. Fahlman e.a. (2023), Deep diving by offshore bottlenose dolphins (Tursiops spp.), Marine Mammal Science 39:1251-1266
  10. Wells e.a. (2025), Life history, reproductive, and demographic parameters for bottlenose dolphins in Sarasota Bay, Florida, Frontiers in Marine Science 12
  11. European Association for Aquatic Mammals (2026), Current scientific knowledge on cetaceans under human care: evidence-based considerations for public policy and animal welfare assessment, scientific briefing, oktober 2026, aangeboden aan de Nederlandse Kamercommissie (Engelstalig, pdf)
  12. Staatssecretaris van LVVN (2026), Stand van zaken Dolfinarium, Kamerstuk 28 286, nr. 1486, 14 oktober 2026
  13. Ugaz e.a. (2013), Behavior and salivary cortisol of captive dolphins (Tursiops truncatus) kept in open and closed facilities, Journal of Veterinary Behavior 8:285-290
  14. Lauderdale e.a. (2021), Bottlenose dolphin habitat and management factors related to activity and distance traveled in zoos and aquariums, PLOS ONE 16:e0250687
  15. Brando e.a. (2018), Optimal marine mammal welfare under human care: current efforts and future directions, Behavioural Processes 156:16-36
  16. Marino e.a. (2025), An update on captive cetacean welfare, PeerJ 13:e19878
  17. Baumgartner, Hüttner & Ternes (2023), Development of bottlenose dolphin (Tursiops truncatus) management at the Nuremberg and Duisburg Zoo over the past 50-plus years, Der Zoologische Garten 91:135-153, tabel 2 (pdf van het volledige nummer)
  18. Jaakkola & Willis (2019), How long do dolphins live? Survival rates and life expectancies for bottlenose dolphins in zoological facilities vs. wild populations, Marine Mammal Science 35:1418-1437
  19. Tidière e.a. (2023), Survival improvements of marine mammals in zoological institutions mirror historical advances in human longevity, Proceedings of the Royal Society B 290:20231895
  20. NOS (2026), Oudste dolfijn van Nederland (58) in Dolfinarium dood, 17 januari 2026
  21. Venn-Watson e.a. (2015), Evaluation of annual survival and mortality rates and longevity of bottlenose dolphins at the United States Navy Marine Mammal Program from 2004 through 2013, JAVMA 246:893-898
  22. European Association for Aquatic Mammals (2019), Standards and Guidelines, paragraaf 9.3.2 (waterkwaliteit), archiefversie
  23. European Association for Aquatic Mammals (2009), Standards and Guidelines for the Management of Bottlenose Dolphins under Human Care, paragraaf 8.3.1.1.2
  24. Colitz, Walsh & McCulloch (2016), Characterization of anterior segment ophthalmologic lesions identified in free-ranging dolphins and those under human care, Journal of Zoo and Wildlife Medicine 47:56-75
  25. Dreyer, Ternes, Heider & Lierz, Ocular health in bottlenose dolphins (Tursiops truncatus) under human care, abstract EAAM-symposium
  26. Finneran (2015), Noise-induced hearing loss in marine mammals: a review of temporary threshold shift studies from 1996 to 2015, Journal of the Acoustical Society of America
  27. Scientist Statement Supporting Research in Marine Mammal Facilities (2016, aangevuld 2021), archiefversie van de EAAM-pdf
  28. Clegg e.a. (2019), Dolphins’ willingness to participate (WtP) in positive reinforcement training as a potential welfare indicator, Frontiers in Psychology 10:2112
  29. Madsen e.a. (2023), Toothed whales use distinct vocal registers for echolocation and communication, Science; persbericht via Phys.org
  30. McNally e.a. (2025), A meta-analysis of the effect of visiting zoos and aquariums on visitors’ conservation knowledge, beliefs, and behavior, Conservation Biology 39:e14237
  31. Clegg (2021), Studie over het houden van dolfijnen in gevangenschap. Studie 1: Welzijn van dolfijnen, Animal Welfare Expertise, in opdracht van de Vlaamse overheid (bestek DO/SID/DWZ/OO/21/05), augustus 2021. Niet online beschikbaar; Clegg lichtte de uitkomsten in 2024 toe in het Vlaams Parlement.
  32. Vlaams Parlement (2024), Verslag van de hoorzitting over het voorstel van decreet over het welzijn van dolfijnen, stuk 1829 (2023-2024) nr. 3, met de uiteenzetting van Isabella Clegg op 6 maart 2024, p. 6-9
  33. Cicirelli e.a. (2026), Effect of long-term contraception with altrenogest in dolphins (Tursiops truncatus), Animals 16:399
  34. Vlaamse Regering (2026), Wijziging Vlaamse Codex Dierenwelzijn: verbod op het houden van walvisachtigen in gevangenschap, principiële goedkeuring, 17 juli 2026
  35. Académie Vétérinaire de France (2024), Les cétacés du Marineland d’Antibes: vers une solution éthique et raisonnée, communiqué, 2 april 2024
  36. Noda e.a. (2007), Relationship between transportation stress and polymorphonuclear cell functions of bottlenose dolphins, Tursiops truncatus, Journal of Veterinary Medical Science 69:379-383

Over dit artikel

Dit artikel is geschreven door Alex Tiebot, directeur van Dolfinarium Harderwijk. Als organisatie die dagelijks verantwoordelijk is voor de verzorging van dolfijnen, zijn wij nauw bij dit onderwerp betrokken. Medewerkers van het Dolfinarium hebben bijgedragen aan een deel van het wetenschappelijk onderzoek dat in dit artikel wordt besproken. De wetenschappelijke literatuur is geraadpleegd tot en met 13 november 2026.

Bij het onderzoek, de structurering en het schrijven van dit artikel is gebruikgemaakt van AI. De inhoudelijke verantwoordelijkheid ligt bij de auteur.

Volg Dolfinarium
op social media!

Dolfinarium
Op dit moment: Weericoon